CANDO NOS SOBRABA O PO BRANCO

Cando nos sobraba po branco
8 pasos para comprender o auxe e caída da cocaínalandia galega
Por: Ignacio Pato


1. Tiros gratis

Estás a lavar as mans no baño dun pub e sen querer empapas de auga unha chea de raias de farlopa, que están postas aí, sen ninguén ao redor, coma se fosen esquecidas, coma se alguén fose por aí derramando cocaína libremente porque lle sobra.

Nun chiringuito pides un bocadillo de luras e a señora que cho serve leva posto un Rólex. Os xogadores do equipo do teu pobo, en 3ª División, cobran máis que os dos clubs de Primeira. O rapaz que axuda na frutería conduce un BMW.

Todos son casos reais da Galicia de finais dos 80, onde a cocaína e o diñeiro eran unha soa cousa. O 80% do perico que entraba a Europa nesa época facíao polas rías galegas. Alí un gramo custaba 6.000 pesetas (uns 35 euros), prácticamente a metade que en Madrid.
Unha pequena e apartada rexión na esquina do continente converteuse nunha mestura entre utopía proletaria e cocaínalandia. Por que?


En marzo de 2013 os medios nacionais volvéronse tolos con esta foto do presidente da Xunta Alberto Núñez Feijóo xunto ao contrabandista Marcial Dourado. Facía dúas décadas que toda Galicia coñecía as actividades de Dorado


2. Invasión de perico a 100 por hora

O xornalista Nacho Carretero acaba de publicar Fariña (Libros do K.O.), un documentado estudo social do narcotráfico galego. "Aquí hai unha orografía enrevesada, case esquizofrénica", dinos o coruñés. "Ese laberíntico perfil custou miles de naufraxios, pero tamén ofrece outro tipo de posibilidades".
Dominar as sinuosas Rías Baixas era un camiño cara ao éxito. Sabíano os pioneiros contrabandistas de tabaco de metade de século XX, herdeiros do estraperlo de café, teas e ata do trapicheo de wolframio galego cos nazis. Chegados aos 80, pilotar unha lancha planadora entre a néboa atlántica a máis de 100 kms por hora era o máster en dirección de empresas da época.
Do estraperlo pasouse ao tabaco. E de aí á cocaína. Comezaba a invasión
Os que pasaban tabaco viron na coca un material máis fácil de transportar e sobre todo moito máis rendible. Comezaba a invasión de perico en Galicia.

3. Farlopa para todos


Os narcos galegos traballaban co cártel de Cali colombiano, sinónimo de profesionalidade, que viron o mercado europeo aberto naqueles contrabandistas natos e o seu dominio da costa.

Acabaron rozando a excelencia empresarial. En Galicia descargábanse 2.000 quilos de cocaína na beira. En media hora. Se en Madrid o quilo eran 10 millóns de pesetas e os galegos ían ao 30%. Fagan contas.
A permisividade social era lóxica. " Os contrabandistas xa eran benefactores que traían riqueza e daban emprego a uns veciños abandonados polo Estado. Cando se deu o salto ao narcotráfico, ninguén quería estragar o negocio", explica Carretero.

A farlopa sobraba.

" Chegouse a normalizar a cocaína", apunta Carretero. "Nunca se comercializou un produto con tanto éxito, nin sequera o marisco. Unha zona como Galicia, non demasiado grande, con non moita poboación, algo illada xeograficamente e cunha das maiores organizacións de narcotransportistas de Europa... o resultado foi unha invasión".

4. Locurón na ría

Sito Miñanco, Laureano Oubiña ou o clan dos Charlines fixéronse estrelas. Miñanco, ao que chegou a chamárselle "o Escobar da Ría", "comprouse" un día o equipo do seu pobo, o Juventud de Cambados, e pagaba aos xogadores un salario maior que o que cobraban os do Celta ou o Deportivo.

O Cambados chegaba ao seu estadio a bordo dun iate de 13 metros de eslora. quedou, seguramente, a unha detención policial de facer que a Primeira División española tivese o seu narco-club dun pobo de 10.000 habitantes.

É unha pena que non podamos deternos demasiado na biografía de Miñanco. Paseábase polo seu pobo con despampanantes caribeñas a bordo dun Ferrari Testarossa, pagaba operacións cirúrxicas a veciños que non podían pagalas e ata tentou patentar unha vacina contra o cancro.
Sito chegou a xurar polas súas fillas que nunca puxera unha man na droga. En 1989 o Partido Popular nomeouno fillo predilecto de Cambados.

Os delirios de Miñanco non foron os únicos. O embrutecido Oubiña se auto-regalou o xigantesco pazo de Baión. 287 hectáreas dun excelente Albariño, de cuxa colleita, a máis grande desta apreciada uva, pasaba olímpicamente. A xente en Vilagarcía de Arousa chamábao Falcon Crest.

As raias daqueles 'pailanes' marcaban un ritmo frenético e que parecía interminable

Entre putas, Porsches, concertos da Pantoja, neveiras de pedra, diñeiro escondido en vigas de cemento, colares de ouro e charramangadas de similar nivel, as raias daqueles pailanes marcaban un ritmo frenético e que parecía interminable.
Ao redor, un armazón social desconfiado e pechado do que participa case todo o mundo e que podería resumirse, como lembra Carretero en Fariña, na famosa frase de Mark Twain: "unha vez mandei a unha ducia de amigos un telegrama: 'Foxe da cidade inmediatamente. Descubriuse todo'. E todos fuxiron".

6. Isto non é Sicilia (pero paréceselle)

"Aínda hoxe en Galicia hai moita xente que se enfada ao ler isto, pero é innegable que uno dos factores que axudou ao éxito do narco foi o silencio social", afirma Carretero.

"Galicia leva camiño de ser como Sicilia", dicían as primeiras e tímidas voces críticas. O certo é que en canto a violencia non era así. A pesar de ter 30 mortos ás súas costas, no narco galego nunca houbo guerra.

A violencia foi mínima: había negocio dabondo para todos
"A violencia do narcotráfico galego é mínima comparada coa doutros fenómenos mafiosos. Había negocio dabondo para todos", razoa Carretero.

Con todo, cando os había, os episodios de violencia eran de película. Tiroteos dentro dun pub, cadáveres descortizados nunha fosa séptica ou metidos nun conxelador...

7. Filla de puta, asasina, de onde sacaches o diñeiro para vestir así?

E entón apareceron elas. As nais, nais que vían como os seus fillos iniciaban un camiño ás veces sen retorno. O seu primeiro paso organizado foi unha puñada encima da mesa: a asociación Érguete ( Levántate) presentouse ante os medios lendo unha listaxe con 38 bares de Vigo nos que se vendía droga.
Elas romperon, con moita valentía e quizá algo de inconsciencia, a omertà galega. "Enfrontáronse cara a cara e sobre o terreo aos capos, nunha época na que facer iso equivalía a arriscar a vida. Estas nais e pais alzaron a voz e fixeron reaccionar ao Estado. Galicia débelles moito", opina Carretero.

As nais presentábanse nas mansións dos narcos para sinalarlles. Entre o desprezo dos traficantes e a desorientada mirada da Garda Civil, que non sabía a quen protexer, elas foron as primeiras en facer escraches no estado español. E seu foi o bofetón que espertou a políticos, xuíces e parte da sociedade galega.
Carmen Avendaño era unha desas nais. Unha vez, en Vigo, coincidiu coa muller de Oubiña, vestida de leopardo. O saúdo de Carmen sintetiza perfectamente o cambio de clima: "filla de puta, asasina, de onde sacaches o diñeiro para vestir así?".


8. 2.000 cafés ao día

A Operación Nécora, en 1990, foi filla deste ambiente. O lema era "trincar aos capos en pixama". As condenas finais foron pobres, pero os capos víronlle por primeira vez as orellas ao lobo. Para Carretero, Nécora "terminou coa impunidade e a ostentación. Fixo que se hixienizase a paisaxe. Acabouse iso de ver a Sito paseándose en descapotable por Cambados ou a Oubiña entrando ás súas anchas no seu pazo".

Os capos volvéronse máis discretos e reservados. Aos poucos, todo comezou a parecerse demasiado a un bajón post-cocaínico. A paranoia foi facéndose forte entre os narcos. Perderon algunhas prezadas posesións. Por exemplo, Oubiña o seu pazo, a partir de entón propiedade do Estado. Case todos acabaron desfilando cara ao cárcere.

Todo comezou a parecerse demasiado a un bajón post-cocaínico
Con todo, a resaca social foi agridoce. O diñeiro da droga impregnaba totalmente as economías dalgunhas localidades. Durante unha inspección, e como lembra Carretero, unha cafetería chegou a explicar que facturaba 2.000 cafés ao día... en Vilanova de Arousa, que ten 10.500 habitantes.

Epílogo. Deixádenos vivir

Hoxe o narco galego continúa existindo. Con maior discreción pero co mesmo obxectivo: prosperar individualmente sen atender á lei. Hoxe, a lei fixa en 648 euros o Salario Mínimo Interprofesional mensual en España. 20 minutos de descarga de cocaína nunha praia poden ser pagados a 1.000 euros. 

Quizá se trate, á fin e ao cabo, de algo tan simple e á vez complexo como é vivir. O mesmo que pedían aqueles rapaces que no verán de 1982 montaron un equipo de fútbol en Vilanova de Arousa.

No pobo desprezábanos. Chamábanlles "os porreros". Fartos, puxéronlle de nome ao equipo "Deixádenos Vivir". Xogaban cunha "A" de anarquía nas súas raídas camisetas negras.

Deixádenos Vivir apuntouse ao torneo das festas patronais. Ninguén daba un duro por eles. Gañárono.
E celebrárono coma se fose a última vez que gañaban. O era: hoxe só sobreviven tres.


'Mira á cocaína: verás po. Mira a través da cocaína: verás o mundo' (Roberto Saviano)

Cuando nos sobraba polvo blanco